|
OKRES
BOŻEGO NARODZENIA
Uroczyste
obchodzenie pamiątki przyjścia na świat Zbawiciela przyszło
do nas z bardzo odległej tradycji i stało się taką potrzebą
ludzkich uczuć, że chętnie wierzy się, iż święto to
obchodzone było chyba już w najwcześniejszych latach
chrześcijaństwa. W rzeczywistości jednak uroczystość Bożego
Narodzenia ma swój początek w Rzymie dopiero w IV wieku.
Pierwszą wzmiankę o wyróżnianiu przez chrześcijan w roku
liturgicznym dnia Narodzenia Pańskiego odnajdujemy w
Chronografiach Filokalesa z 354 roku. Pod datą 25 XII 536 roku
umieszczona została notatka: VII Calendas Januarii natus
Christus in Bethlehem Judae, co tłumaczy się "...
narodził się Chrystus w Betlejem judzkim". Z zachowanych źródeł
nie wynika jednak, ile lat wcześniej obchodzono w Kościele
uroczystość upamiętniającą narodziny Jezusa Chrystusa.
Szybki rozwój tego święta nastąpił po przyjęciu go na
dworze cesarza Konstantyna Wielkiego.
Z całym okresem świąt Bożego Narodzenia wiąże
się wiele zwyczajów i obrzędów ludowych. Są one wytworem
skomplikowanego procesu historycznego i sięgają w swych
tradycjach do zamierzchłej przeszłości, do czasów daleko wcześniejszych
niż ustanowiony przez Kościół dzień Narodzenia Chrystusa.
Kiedy rodziło się chrześcijaństwo, świat antyczny od dawna
obchodził własne święta. W Rzymie, na przełomie grudnia i
stycznia, obchodzono cały cykl świąt. Jak wspomniane zostało
w poprzednim rozdziale, od 17 do 25 grudnia obchodzono Saturnalia,
podczas których powszechnie radowano się i obdarzano
upominkami. Od 25 grudnia do 1 stycznia trwało święto lalek,
zwane Sigilaria. Było to głównie święto dzieci, które
w tym dniu obdarowywano lalkami, przysmakami, zabawkami mówiąc:
boni omnia causa (wszystkiego dobrego). 1 stycznia
rozpoczynał się Nowy Rok, czyli Calendae Ianuariae, od
których wywodzi się polskie słowo "kolęda". Był to
dzień wróżb, życzeń i darów. Trzy dni później obchodzono
uroczystość zwaną Vota. Składano wtedy śluby za
zdrowie i pomyślność monarchy. W III wieku kalendarz rzymski
nakazywał obchodzić w czasie przesilenia zimowego, czyli 25
grudnia święto narodzenia niezwyciężonego Słońca, nazywane Brunalia.
Noc ustępowała wówczas dniowi, czyli światłu,
symbolizowanemu przez zwycięskie Słońce.
Cały ten cykl świąteczny został zastąpiony przez
cykl świąt chrześcijańskich. Najbardziej charakterystycznym
przeciwstawieniem jest dzień 25 grudnia. Mitowi
niezwyciężonego Słońca Kościół przeciwstawił narodziny
Chrystusa jako "Słońca Sprawiedliwości" (Ml 3,20), "Światłości
świata" (J 8,12). Cały okres Bożego Narodzenia według
posoborowej odnowy liturgicznej trwa od nieszporów 24 grudnia do
święta Chrztu Pańskiego, przypadającego w niedzielę po
Epifanii, czyli święcie Trzech Króli (6 I). W tradycji ludowej
przetrwała jednak dawna praktyka świętowania okresu
bożonarodzeniowego, który kończy się dopiero w święto
Ofiarowania Pańskiego (2 II), powszechnie znanego jako święto
Matki Bożej Gromnicznej. W tym okresie występuje szereg świąt
i uroczystości: uroczystość Narodzenia Pańskiego (25 XII);
święto św. Szczepana, pierwszego męczennika (26 XII);
Święto św. Jana apostoła i ewangelisty (27 XII); święto
świętych Młodzianków męczenników (28 XII); uroczystość
Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (1 I); uroczystość
Objawienia Pańskiego (6 I); święto Chrztu Pańskiego (pierwsza
niedziela po Objawieniu Pańskim).
Chrześcijaństwo nie niszczyło starych tradycji
religijnych, lecz chrystianizowało je, przetwarzało na
przestrzeni wieków i dostosowywało do nowej rzeczywistości.
Treścią niniejszego rozdziału będzie zaprezentowanie zwyczajów
i obrzędów okresu Bożego Narodzenia praktykowanych obecnie
oraz tych już nieznanych na terenie parafii Gwizdów.
◄ Powrót
|