Maria Kuczerenko * ZWYCZAJE, OBRZĘDY ORAZ WIERZENIA ADWENTOWE I BOŻONARODZENIOWE W PARAFII GWIZDÓW * Gwizdów 1999

DZIEŃ WIGILIJNY

      Najbardziej uroczystym dniem roku była i pozostaje nadal wigilia Bożego Narodzenia. Chociaż jest ostatnim dniem adwentu, odbiega jednak swym nastrojem od innych dni tego okresu. Wprawdzie trwa jeszcze post, co więcej, jest on nawet bardziej surowy, ale wszystko tętni już radością, jaką sprawia Boże Narodzenie.
      Na przestrzeni dziejów ludzkości, w tym dniu obchodzono kilka świąt, które miały odmienny charakter, w zależności od czasu i szerokości geograficznej. Wiele zwyczajów praktykowanych w dzień wigilijny ma początek bardzo odległy. Zachowały się w nich liczne elementy pochodzenia antycznego i przedchrześcijańskiego. W starożytnym Rzymie obchodzone było uroczyste święto ku czci boga Saturna, uważanego za bóstwo zasiewów jesiennych. Uroczystości te trwały od 17 do 24 grudnia i nazywane były Saturnaliami. Rozpoczynano je zawsze od przeprosin i wzajemnego darowania uraz. Domy dekorowano zielenią. Przez cały tydzień wszyscy się bawili, składali sobie wizyty i obdarowywali się prezentami.
      W zwyczajach związanych ze świętami Bożego Narodzenia występują również podobieństwa do rzymskich świąt ku czci zmarłych - Compitalii i Larentalii, obchodzonych 23 grudnia, a także słowiańskich "świątek" na cześć dusz zmarłych. Niegdyś wieczerza wigilijna miała charakter stypy zadusznej, na którą przygotowywano obrzędowe potrawy dla zmarłych. Były to między innymi: bób, fasola, miód, kapusta i ryby. Ślady tego kultu zachowały się do dziś w zwyczajach i obrzędach wigilijnych.
      Termin "wigilia" pochodzi z łacińskiego słowa vigiliae, które oznacza czuwanie. Wigilie znane były już w Starym Testamencie i nazywano je "wieczorami". W domach Izraelitów, w dzień przed świętem czyniono wszelkie przygotowania, łącznie ze sporządzeniem jedzenia, by dzień świąteczny był wolny od wszelkiej pracy. Zwyczaj ten przejęli również chrześcijanie. Rzymianie wigiliami nazywali nocne godziny straży, trwające od zachodu słońca. Właśnie ta nazwa została przyjęta na określenie nabożeństw odprawianych w noc poprzedzającą uroczystość. W przeddzień uroczystości zachowywano post, aby w połączeniu z modlitwą, należycie się do niej przygotować.
      Dzień poprzedzający Boże Narodzenie obchodzony był najuroczyściej ze wszystkich wigilii. Najważniejszym jego momentem była oczywiście wieczerza wigilijna, stanowiąca uwieńczenie oczekiwania i początek przeżywania tajemnicy wcielenia. W Polsce wieczerza ta o charakterze sakralnym, jest przeżywana bardzo uczuciowo tak, iż wielu ludziom przesłania właściwe święto. Staje się często treścią zamiast być wstępem.
      W rozdziale tym przedstawione zostaną przygotowania do wieczerzy wigilijnej i świąt Bożego Narodzenia w parafii Gwizdów. Zaprezentowane będą także zwyczaje i wierzenia ludowe, w które ten dzień jest szczególnie bogaty. Punktem kulminacyjnym rozdziału będzie opis uroczyście przeżywanej wieczerzy wigilijnej. Następnie zostaną omówione formy spędzania czasu po wieczerzy w oczekiwaniu na pasterkę.

◄ Powrót